Crush Sendromu; ezilme biçiminde yaralanma,  uzun süreli sıkışma ve hareketsizlik sonucunda ortaya çıkar ve kas ödemi,şok ,böbrek yetmezliği, kardiyak aritmi,kalp ve solunum yetmezliği durumu oluşur. Belirgin doku zedelenmesi ve kas nekrozu vardır. Kasların aşırı derecede ezilmesi, hızlı ve etkili bir tedavi uygulanmadığı durumda ölümle sonuçlanabilecek bir sürece ilerleyebilir. En sık görülme olasılığı deprem sonrasıdır ve depremlerde travmalardan sonra 2. Sırada ölüme yol açan bir tablodur.

Deprem sonrasında enkaz altından sağ olarak kurtarılan bireylerde ilk anda sağlıklı görünebilseler de baskının azalmasıyla birlikte sendrom; halsizlik,kas şişmesi ve kahverengi idrarla kendini göstermektedir ve bir süre sonra kan basıncında düşme, idrar miktarında azalma ve kan üre seviyesinde artış görülmektedir.

Bu süreçte hücre dışından  kalsiyum,sodyum ve su kas hücresinin içine girerken,hücre içindeki laktik asit,tromboplastin,kreatinin kinaz,nükleik asitler,fosfat,kreatinin,miyoglobin ve potasyum gibi bileşenler  kan dolaşımına geçerek akut böbrek yetmezliğine zemin yaratabilmektedir.

Crush Sendromu’nda ölüm nedeni ileri derecede hipovolemik şok, hiperkalemi, metabolik asidoz, akut myoglobulinürik böbrek yetmezliği ve kompartman sendromudur. Sendromda ortaya çıkan akut böbrek yetmezliğini önlemek için hidrasyon,alkalizasyon ve diürez sağlanmalıdır.Konservatif tedaviler ile yanıt alınamazsa ,idrar çıkışı yeterli değilse hemodiyaliz tedavisi  gerekebilmektedir.

Peki enkaz altında kalmış  bireylerde crush sendromu durumunda  neler yapılabilir?

·       Mümkünse  enkazdan çıkarılmadan önce saatte 1 litre olacak şekilde IV sıvı tedavisine başlanmalıdır.(izoonik NaCl) 2 saat sonra yaralı hala enkaz altındaysa saatte 0.5 litre olacak şekilde devam edilir.

·       Enkazdan çıkarıldıktan sonra idrar çıkışı değerlendirilmelidir. (300ml/saat  hedef miktar)

·       Sıvı resüsitasyonuna devam edilmelidir.

·       Afetzedeye kurtarılma sonrası belirli etkenlere göre miktarı değişebilse de genel anlamda toplam 3-6 L sıvı verilmelidir.

·       Enkazdan çıkarılır çıkarılmaz bireye litrelerce su ve potasyumdan zengin besinler vermek sendromu olumsuz etkileyeceği için sakınılması gereken durumlardır.

·       Acil müdahelelerin ardından afetzedeye beslenme protokolü uygularken uzun süre açlık nedeniyle bir anda yüksek miktarlarda beslenme programı uygulanmamalı ve potasyumdan düşük bir beslenme planlanmalıdır. Afetzedeye göre uygulanması gereken beslenme planı değişebilmektedir.

·       Afetzedeye potasyumu düşük besinler verilebilirken potasyumdan zengin sebze,sebze suyu,meyve,taze meyve suyu,kuru meyve, yağlı tohum,çay,kahve,tam tahıllı ekmek,bisküvi,mercimek-ezogelin-tarhana-domates çorbaları,kuru baklalı çorba ve yemekler,gazlı içecekler,konserve yiyecekler,salam-sucuk gibi işlenmiş et ürünleri VERİLMEMELİDİR.

·       Yumurta,tuzsuz zeytin,beyaz ekmek pirinç pilavı,un çorbası,nişastalı muhallebi-kurabiye,diyete özgü bisküviler, beyaz peynir ,sınırlı miktar et-tavuk-hindi eti  verilebilir.orum.